De afkorting FONA staat voor Fouten of Near Accidents. Wij missen in de gezondheidszorg een terugkoppeling tussen fouten die individuele beroepsbeoefenaren maken en structurele maatregelen om deze in de toekomst te voorkomen. Met het tucht- en klachtrecht worden fouten behandeld alsof deze altijd op nalatigheid van een individu berusten. Het individu wordt erop aangesproken en eventuele structurele oorzaken blijven buiten schot. Toch moeten ons inziens regelmatig structurele oorzaken van fouten gesignaleerd kunnen worden. De zelfreflectie die de Vereniging van Homeopathische Artsen in Nederland (VHAN) in de afgelopen jaren beoefend heeft levert de volgende voorbeelden op:

• Onvoldoende opleiding: door onvoldoende praktijkopleiding kan de intuïtie van de beroepsbeoefenaar onvoldoende ontwikkeld zijn; dit wordt omschreven als het pluis/niet-pluis-gevoel. Zo kan een verergering van klachten na het begin van een homeopathische behandeling gezien worden als een bij deze behandeling behorende beginverergering, terwijl ook sprake kan zijn van een andere (ernstige) ziekte.
• Onvoldoende werkervaring: ook dit leidt tot onvoldoende ontwikkeling van intuïtie.
• Bereikbaarheid en waarneming: dit is in de conventionele en in de niet-conventionele praktijk een belangrijke oorzaak van fouten.

Dit zijn enkele voorbeelden van fouten die slechts gedeeltelijk voortkomen uit nalatigheid. De hierboven genoemde oorzaken vereisen structurele oplossingen, Bijvoorbeeld:

• Opleiding: de beroepsbeoefenaar moet voldoende zijn opgeleid of worden nageschoold. De doelmatigheid van nascholing wordt bevorderd door deze mede te baseren op een registratie van (bijna)fouten. In de intramurale zorg gebeurt dit reeds (FONA-registratie), maar het blijft een lokale activiteit.
• Werkervaring: de verantwoordelijkheid voor de beroepskrachtenplanning ligt nu bij de opleiding en de beroepsorganisatie. Deze moeten dan wel de instrumenten hiervoor hebben. Particuliere opleidingsinstituten kunnen een veel te groot aanbod van beroepskrachten in de hand werken.
• Bereikbaarheid: deze moet voldoen aan hetgeen het beroep vereist. Een belangrijk probleem bij de niet-conventionele geneeskunde is dan polypragmasie. Wanneer beroepsbeoefenaren verschillend werken kunnen zij moeilijk voor elkaar waarnemen.

Wij kunnen ons voorstellen dat er nog verschillende andere structurele problemen boven water komen wanneer (bijna)fouten beter geregistreerd worden. De VHAN en AAG willen zich inzetten voor een FONA-beleid dat zich vooral richt op de terugkoppeling naar beleid van beroepsorganisaties en opleidingen. Een FONA-beleid dat geen terugkoppeling heeft naar structurele oorzaken zal doodbloeden of verworden tot een formaliteit. FONA-registratie moet ons inziens een ander karakter hebben dan klacht- en tuchtrecht. De drempel om (bijna)fouten te melden moet zo laag mogelijk zijn. Zo kan het zelfs zinvol zijn om ook anonieme meldingen of meldingen waarin de behandelaar niet genoemd wordt toe te laten. Anders is ook dat niet alleen zorggebruikers aangevers kunnen zijn van (bijna)fouten, maar vooral zorgverleners gestimuleerd worden hun eigen fouten te melden.

Inmiddels is de wet BIG van kracht geworden en het valt moeilijk te overzien wat de consequenties hiervan zijn. Nieuwe uitgangspunten in deze wet zoals "onbekwaam is onbevoegd", "eigen keuze van de patiënt op basis van transparantie" en "aanmerkelijke kans op schade aan de gezondheid van een ander" moeten zich in juridisch opzicht nog bewijzen. (Bijna)fouten die door onvolkomenheden in deze wet optreden zullen zich op individueel niveau manifesteren, maar een structurele aanpak vereisen. Wij vragen ons daarom af of het niet zinvol is om een FONA-beleid breder op te zetten en zoveel mogelijk zoniet alle beroepsgroepen in de gezondheidszorg te laten omvatten. Dit zal ook de structurele aanpak van fouten ten goede komen.

 

Ga naar

begin